​​ေဒါ်​​ေအာင်ဆန်း​​စုြကည် ရဲ့​​ Reith Lectures 3

ကဗျာဟာ လူသား​​​ေတွကို အညီအညွတ် ြဖစ်​​ေအာင် ဖန်တီး​​နိုင်တဲ့​​ စွမ်း​​ပကား​​ြကီး​​ တခု ြဖစ်ပါတယ်။​ သူ့​​မှာ ​​ေဒသ နယ်နမိတ် ​​ေသာ်လည်း​​​ေကာင်း​​၊​​ ကာလ နယ်နမိတ် ​​ေသာ်လည်း​​​ေကာင်း​​ မရှိပါဘူး​​။​

​​ေထာင်ဝတ်စံု အြပာ​​ေရာင် ရှပ်အကင်္ျီကို ဝတ်​​ေလ့​​ရှိတဲ့​​ ဦး​​ဝင်း​​တင်ဟာ သူရင်ဆိုင်ခဲ့​​ရတဲ့​​ အစစ်အ​​ေဆး​​ အ​​ေမး​​အြမန်း​​ ဒဏ်​​ေတွကို ခံနိုင်ရည် ရှိဖို့​​ အတွက် Henley ရဲ့​​ ( Invictus ) ကဗျာကို အား​​ကိုး​​ခဲ့​​ပါတယ်။​

ဒီကဗျာဟာ လွတ်လပ်​​ေရး​​ တိုက်ပွဲ ကာလအတွင်း​​ထဲ တုန်း​​က ကျွန်မရဲ့​​ ဖခင်နဲ့​​ သူတို့​​​ေခတ် ​​ေခါင်း​​​ေဆာင် ​​ေတွကို စိတ်ဓါတ်အင်အား​​ ြဖည့​်​တင်း​​​ေပး​​ခဲ့​​ ပါတယ်။​ အလား​​တူစွာဘဲ ဒီကဗျာဟာ တြခား​​​ေခတ်​​ေတွမှာ တြခား​​နိုင်ငံ​​ေတွမှာ လွတ်လပ်​​ေရး​​ တိုက်ပွဲ ဝင်သူ ​​ေတွကိုလည်း​​ စိတ်ဓါတ်အင်အား​​ ြဖည့​်​တင်း​​​ေပး​​ခဲ့​​တဲ့​​ လက္ခဏာ ရှိပါတယ်။​

‘တိုက်ပွဲ ဝင်ြခင်း​​နဲ့​​ ပင်ပန်း​​ ဆင်း​​ရဲြခင်း​​ ၊​​ ​​ေသွး​​သံရဲရဲ ကျလျက်နဲ့​​ ဦး​​​ေခါင်း​​မညွတ်ြခင်း​​၊​​ အသက်ပင်လျှင် ​​ေသဆံုး​​ရြခင်း​​၊​​ ဒါ​​ေတွ အား​​လံုး​​ဟာ လွတ်လပ်မှု အတွက် ြဖစ်ပါတယ်’

စိတ်ဓါတ် ြပင်း​​ြပင်း​​ထန်ထန်နဲ့​​ ကျွန်မတို့​​ လိုချင်တဲ့​​ ဒီလွတ်လပ်မှု ဆိုတာ ဘာပါလဲ။​ ကျွန်မတို့​​ အထဲမှာ စိတ်ဓါတ် ြပင်း​​ထန်မှု အရှိဆံုး​​လို့​​ ​​ေခါ်ရမယ့​်​ အစိုး​​ရ ဝါဒ ​​ေဝဖန်သူ​​ေတွဟာ လွတ်လပ်မှုနဲ့​​ ပတ်သက်ြပီး​​ ပညာရှင်​​ေတွ ​​ေြပာတဲ့​​ သ​​ေဘာတရား​​ ​​ေတွကို အလွန်အကျွံြကီး​​ စိတ်ဝင်စား​​​ေနတာ မဟုတ်ပါဘူး​​။​

လွတ်လပ်မှု ဆိုတဲ့​​ စကား​​လံုး​​ကို ဘယ်လို နား​​လည်ပါသလဲလို့​​ သူတို့​​ကို ရှင်း​​ြပခိုင်း​​မယ် ဆိုခဲ့​​လို့​​ ရှိရင် နိုင်ငံ​​ေရး​​ အကျဉ်း​​သား​​​ေတွ ရှိ​​ေတာ့​​မှာ မဟုတ်တာတို့​​ ၊​​ သို့​​မဟုတ် ၊​​ လွတ်လပ်စွာ ​​ေြပာဆိုခွင့​်​ ၊​​ သတင်း​​ လွတ်လပ်ခွင့​်​နဲ့​​ လွတ်လပ်စွာ စည်း​​ရံုး​​ခွင့​်​ ရှိလာမှာတို့​​ ၊​​ သို့​​မဟုတ် ၊​​ ကျွန်မတို့​​ဟာ ကျွန်မတို့​​ လိုချင်တဲ့​​ အစိုး​​ရမျိုး​​ကို ​​ေရွး​​ချယ်နိုင်တယ်တို့​​ ၊​​ သို့​​မဟုတ် ၊​​ ရိုး​​ရိုး​​ က​​ေလး​​ဘဲ သိမ်း​​ကျံုး​​ြပီး​​​ေတာ့​​ ကျွန်မတို့​​ဟာ ကျွန်မတို့​​ လုပ်ချင်တာကို လုပ်နိုင်မယ်တို့​​ စသြဖင့​်​ အဲဒီလို သူတို့​​ရဲ့​​ ရင်ထဲမှာ အရှိဆံုး​​ စိတ်ဝင်စား​​မှု​​ေတွကို သူတို့​​ တသီြကီး​​ ထုတ်​​ေြပာဖွယ်ရာ အများ​​ဆံုး​​ ရှိပါတယ်။​

ဒီလို အ​​ေြပာအဆိုဟာ အ​​ေတွး​​အြမင် ရိုး​​စင်း​​လွန်တဲ့​​ ​​ေလသံ ​​ေပါက်နိုင်ပါတယ်။​ ဆိုး​​ကျိုး​​ ြဖစ်မလား​​ မ​​ေြပာတတ်​​ေအာင် ရိုး​​စင်း​​လွန်း​​တဲ့​​ ​​ေလသံ ​​ေပါက်နိုင်ပါတယ်။​

ဒါ​​ေပမယ့​်​ ဒီလို အ​​ေြပာအဆို​​ေတွမှာ ​​ေတွ့​​ြမင်ရတဲ့​​ အချက်က လွတ်လပ်မှုဆိုတာ ဒဿနိက ​​ေဗဒ အြမင်နဲ့​​ အြငင်း​​အခုန် ြပုြပီး​​ ​​ေဖာ်ထုတ်ရတဲ့​​ အယူအဆ တစ်ခုမျှသာမဟုတ် လက်​​ေတွ့​​ အလုပ်လုပ်ကိုင်ြပီး​​ ရ​​ေအာင် ယူရတဲ့​​ လက်ဆုပ်လက်ကိုင် ြမင်နိုင်တဲ့​​ အရာ ြဖစ်တယ် ဆိုတဲ့​​ နား​​လည်ပံု နား​​လည်နည်း​​ ြဖစ်ပါတယ်။​

ကျွန်မ ​​ေနအိမ် အကျယ်ချုပ်နဲ့​​ ထိန်း​​သိမ်း​​ခံရတဲ့​​ အချိန်ကာလ အသီး​​သီး​​ရဲ့​​ အဆံုး​​မှာ အကျယ်ချုပ်က လွတ်လာတဲ့​​ အတွက် ဘယ်လို ခံစား​​ရပါသလဲလို့​​ ကျွန်မကို ​​ေမး​​ြကတဲ့​​ အခါတိုင်း​​ ဘယ်လိုမှ ထူး​​ထူး​​ြခား​​ြခား​​ မခံစား​​မိပါဘူး​​ ၊​​ ဘာြဖစ်လို့​​လဲ ဆို​​ေတာ့​​ ကျွန်မရဲ့​​ စိတ်ဟာ အစဉ်အြမဲ လွတ်လပ်​​ေနခဲ့​​လို့​​ ြဖစ်ပါတယ်လို့​​ ကျွန်မ ​​ေြဖ​​ေလ့​​ ရှိပါတယ်။​

ကိုယ့​်​ရဲ့​​ အမှား​​အမှန် ဆင်ြခင်ဉာဏ်နဲ့​​ ညီညွတ်တဲ့​​ လမ်း​​​ေြကာင်း​​ကို ​​ေလျှာက်ြခင်း​​ အား​​ြဖင့​်​ ရရှိတဲ့​​ အတွင်း​​ စိတ်ဓါတ် လွတ်လပ်မှု အ​​ေြကာင်း​​ကို ကျွန်မ မြကာခဏ ​​ေြပာခဲ့​​ပါတယ်။​

Isaiah Berlin က​​ေတာ့​​ လွတ်လပ်မှုကို အတွင်း​​စိတ်ဓ​​ေလ့​​ ြဖစ်​​ေစြခင်း​​ အား​​ြဖင့​်​ ​​ေပါ်​​ေပါက်နိုင်တဲ့​​ ဆိုး​​ကျိုး​​​ေတွကို သတိ​​ေပး​​ခဲ့​​ပါတယ်။​ သူက ဒီလို ဆိုပါတယ်။​

‘ စိတ်ဓါတ်အား​​ြဖင့​်​ လွတ်လပ်မှုကို ရှုြမင်ရာ၌ အလား​​တူစွာပင် ကိုယ်ကျင့​်​သီလ အား​​ြဖင့​်​ ​​ေအာင်နိုင်မှုကို ရှုြမင်ရာ၌ လွတ်လပ်မှု အ​​ေပါ်တွင် ပိုမို၍ အ​​ေြခခံကျ​​ေသာ နား​​လည်ပံု ၊​​ နား​​လည်နည်း​​ ၊​​ ​​ေအာင်နိုင်မှု အ​​ေပါ်တွင် ပိုမို၍ သာမန် အြမင်ရှိ​​ေသာ နား​​လည်ပံု နား​​လည်နည်း​​ တို့​​နဲ့​​ ခွဲြခား​​၍ ရှုြမင်ရ​​ေပမည်။​ သို့​​မဟုတ်ပါက လွတ်လပ်ခွင့​်​ တည်း​​ ဟူ​​ေသာ အမည်ကို သံုး​​စွဲလျက် သ​​ေဘာတရား​​ အား​​ြဖင့​်​ အြမင် ရှုတ်​​ေထွး​​မှု အန္တရာယ်ကို လည်း​​​ေကာင်း​​ ၊​​ လက်​​ေတွ့​​ အား​​ြဖင့​်​ ဖိနှိပ်မှု တရား​​သည် ဟူ​​ေသာ အဆံုး​​အြဖတ် အန္တရာယ် ကိုလည်း​​​ေကာင်း​​ ြကံု​​ေတွ့​​ရ​​ေပလိမ့​်​မည်’ တဲ့​​။​

တြခား​​ လွတ်လပ်မှု အား​​လံုး​​ရဲ့​​ ​​ေနရာမှာ စိတ်ဓါတ် အား​​ြဖင့​်​ လွတ်လပ်မှုကို အစား​​ထိုး​​မယ် ဆိုရင် ​​ေကျနပ်ဖွယ်ရာ ရှိပါတယ်လို့​​ လက်ခံြခင်း​​ဟာ ဘာမှ မလုပ်မကိုင်ဘဲ ​​ေနြခင်း​​နဲ့​​ အရှံုး​​​ေပး​​ အညံ့​​ခံြခင်း​​ စခန်း​​ကို ဆိုက်​​ေအာင် ပို့​​နိုင်တဲ့​​ အန္တရာယ် ရှိတာ အမှန် ြဖစ်ပါတယ်။​

ဒါ​​ေပမယ့​်​ အတွင်း​​စိတ်ဓါတ် အား​​ြဖင့​်​ လွတ်လပ်မှုကို နား​​လည်ပံု နား​​လည်နည်း​​ဟာ လူ့​​အခွင့​်​အ​​ေရး​​နဲ့​​ တရား​​ ဥပ​​ေဒ စိုး​​မိုး​​​ေရး​​ ဆိုတဲ့​​ အား​​ထုတ်မှုကို အင်အား​​ ြဖည့​်​တင်း​​ ​​ေပး​​နိုင်ပါတယ်။​

ဗုဒ္ဓ အယူဝါဒက အဆံုး​​စွန် လွတ်​​ေြမာက်ြခင်း​​ဟာ လိုချင်မှု မှန်သမျှက လွတ်​​ေြမာက်ြခင်း​​ ြဖစ်တယ်လို့​​ ဆံုး​​မပါတယ်။​ အဲဒီ​​ေတာ့​​ ဗုဒ္ဓရဲ့​​ အဆံုး​​အမဟာ လူ့​​အခွင့​်​အ​​ေရး​​နဲ့​​ နိုင်ငံ​​ေရး​​ ြပုြပင် ​​ေြပာင်း​​လဲမှု ရှိ​​ေစမယ့​်​ လွတ်လပ်မှုကို လိုချင်ြခင်း​​ အ​​ေြခခံတဲ့​​ လူထု လှုပ်ရှား​​မှု​​ေတွနဲ့​​ သဟဇာတ မြဖစ်ဖူး​​လို့​​ ​​ေစာဒက တက်တာ ရှိနိုင်ပါတယ်။​

ဒါ​​ေပမယ့​်​ ( ၂ဝဝရ ) ခုနှစ်မှာ ြမန်မာ နိုင်ငံက ဗုဒ္ဓဘာသာ ရဟန်း​​ သံဃာ​​ေတာ်များ​​ဟာ ​​ေမတ္တာပို့​​ ချီတက်ပွဲ ဆင်နွဲ ြကစဉ်တုန်း​​က သူတို့​​ဟာ စား​​ကုန်​​ေသာက်ကုန် ​​ေဈး​​နှုန်း​​​ေတွ အြကီး​​အကျယ် ြမင့​်​တက် ကုန်​​ေအာင် ဖန်တီး​​ခဲ့​​တဲ့​​ ​​ေလာင်စာ​​ေဈး​​နှုန်း​​ ရုတ်တရက် တအား​​ြကီး​​ ြမှင့​်​တင်မှုကို ကန့​်​ကွက် ဆန္ဒြပခဲ့​​ ြကတာ ြဖစ်ပါတယ်။​

သူတို့​​ဟာ လူထုြကီး​​မှာ လက်လှမ်း​​မှီတဲ့​​ စား​​ကုန် ​​ေသာက်ကုန် ြပည့​်​စံုြခင်း​​ ဆိုတဲ့​​ အ​​ေြခခံ အခွင့​်​အ​​ေရး​​ ရရှိဖို့​​ အတွက် ဘာသာ​​ေရး​​ ဩဇာ အရှိန်အဝါကို သံုး​​စွဲြပီး​​ အ​​ေရး​​ဆိုခဲ့​​ ြကတာ ြဖစ်ပါတယ်။​

စိတ်ဓါတ် အား​​ြဖင့​်​ လွတ်လပ်မှုကို အယံုအြကည် ရှိတာနဲ့​​ဘဲ ၊​​ လူသတ္တဝါ​​ေတွဟာ လူသတ္တဝါနဲ့​​ တူ​​ေအာင် ​​ေနနိုင် ထိုင်နိုင်ဖို့​​ ရာမှာ မရှိမြဖစ်ဖူး​​လို့​​ အများ​​တကာ ရှုြမင်ြကတဲ့​​ အ​​ေြခခံ အခွင့​်​အ​​ေရး​​နဲ့​​ လွတ်လပ်မှု​​ေတွ အတွက် လက်​​ေတွ့​​ လိုအပ်ချက်ကို ဂရုမစိုက်ပဲ ​​ေနလိုက်ရမယ် မဟုတ်ပါဘူး​​။​

ကျွန်မ အင်မတန် တန်ဖိုး​​ထား​​တဲ့​​ အ​​ေြခခံ လူ့​​အခွင့​်​အ​​ေရး​​ တစ်ခုက​​ေတာ့​​ ​​ေြကာက်ရွံ့​​စိတ်က လွတ်လပ်​​ေရး​​ ြဖစ်ပါတယ်။​

ြမန်မာနိုင်ငံမှာ ဒီမိုက​​ေရစီ လှုပ်ရှား​​မှုကို စတင်လျှင် စတင်ချင်း​​ အချိန်က စလို့​​ ကျွန်မတို့​​ရဲ့​​ လူ့​​​ေဘာင် အဖွဲ့​​အစည်း​​ တစ်ခုလံုး​​မှာ ြပန့​်​ပွား​​​ေနတဲ့​​ အား​​ယုတ်​​ေစလှတဲ့​​ ​​ေြကာက်ရွံ့​​စိတ်ကို ကျွန်မတို့​​ ရင်ဆိုင်ခဲ့​​ ြကရပါတယ်။​

ြမန်မာနိုင်ငံကို အလည်အပတ် ​​ေရာက်လာသူ​​ေတွက ြမန်မာ​​ေတွဟာ ​​ေဖာ်​​ေရွတယ် ၊​​ ဧည့​်​ဝတ်​​ေကျတယ်ရယ်လို့​​ ၊​​ ချက်ြခင်း​​ ​​ေြပာတတ်ြကပါတယ်။​ သူတို့​​ ​​ေြပာတတ် ြက​​ေသး​​တဲ့​​ ဝမ်း​​နည်း​​ဖွယ်ရာ စကား​​တစ်ခွန်း​​က ြမန်မာ​​ေတွဟာ များ​​​ေသာအား​​ြဖင့​်​ နိုင်ငံ​​ေရး​​ ြပဿနာ ​​ေတွကို ​​ေဆွး​​​ေနွး​​ဖို့​​ ​​ေြကာက်တတ်ြကတယ် ဆိုတဲ့​​ စကား​​ပါဘဲ။​

ကျွန်မတို့​​ဟာ လွတ်လပ်မှုအတွက် တိုက်ပွဲ ဝင်ြကြပီ ဆိုတဲ့​​ အခါမှာ ​​ေြကာက်ရွံ့​​စိတ်ဟာ လွတ်​​ေအာင် ​​ေရှာင်ရမယ့​်​ ပထမ ဦး​​ဆံုး​​ ရန်သူ ြဖစ်ပါတယ်။​ ​​ေနာက်ြပီး​​ မြကာခဏ ြဖစ်တက်တာက ဒီရန်သူဟာ ခရီး​​လမ်း​​ဆံုး​​ကို ​​ေရာက်တဲ့​​ အထိ ရှိ​​ေနတတ်တဲ့​​ ရန်သူ ြဖစ်ပါတယ်။​

ဒါ​​ေပမယ့​်​ ​​ေြကာက်ရွံ့​​စိတ်က လွတ်လပ်ြခင်း​​ဟာ ရာနှုန်း​​ြပည့​်​ ြဖစ်ရမယ် မဟုတ်ပါဘူး​​။​ တိုက်ပွဲကို ဆက်လက်ြပီး​​ ဆင်နွှဲနိုင်ဖို့​​ရာ အလံုအ​​ေလာက် ြဖစ်ဖို့​​သာ လိုပါတယ်။​ ​​ေနာက်ြပီး​​ ​​ေြကာက်ရွံ့​​စိတ် ရှိတဲ့​​ အထဲက တိုက်ပွဲကို ဆက်လက် ဆင်နွှဲဖို့​​ ဆိုတာ ရဲစွမ်း​​သတ္တိ ြကီး​​ြကီး​​မား​​မား​​ လိုပါတယ်။​

‘မဟုတ်ပါ။​ ကျွန်မ မ​​ေြကာက်ပါ။​ ဤ​​ေထာင်တွင်း​​ အကျဉ်း​​ကျညများ​​တွင် တစ်နှစ် အသက်ရှင်ြပီး​​​ေနာက် သူ့​​ကို အမည်တပ်ြခင်း​​က ပင်လျှင် ထွက်​​ေြပး​​ြခင်း​​ ြဖစ်သည့​်​ ဝမ်း​​နည်း​​ ​​ေြကကွဲြခင်း​​ ​​ေလာကထဲသို့​​ ကျွန်မ ထွက်​​ေြပး​​ပါမည်။​ မမှန်ပါ။​ ကျွန်မ ​​ေြကာက်ပါသည်။​ သို့​​​ေပမယ့​်​ ရှင်တို့​​ သတိမြပုမိ သကဲ့​​သို့​​ အသွင်​​ေပါက် ​​ေစလိုက်ပါ။​’ တဲ့​​။​

Ratushinskaya ရဲ့​​ အဲဒီ စာ​​ေြကာင်း​​​ေတွမှာ ​​ေဖာ်ထုတ်တဲ့​​ ရဲရင့​်​ြခင်း​​ဟာ အစိုး​​ရ ​​ေဝဖန်သူ​​ေတွ အဖို့​​ ​​ေန့​​စဉ် အ​​ေတွ့​​အြကံု ြဖစ်ပါတယ်။​ သူတို့​​ဟာ သူတို့​​ရဲ့​​ တာဝန် ​​ေတွကို ​​ေဆာင်ရွက် ​​ေနတဲ့​​ အခါမှာ မ​​ေြကာက်တဲ့​​ဟန်ကို ​​ေဆာင်ပါတယ်။​ သူတို့​​ရဲ့​​ ရဲ​​ေဘာ်ရဲဘက် ​​ေတွလဲဘဲ ဟန်​​ေဆာင်​​ေနြကတယ် ဆိုတာကို မြမင်တဲ့​​ဟန် ​​ေဆာင်ပါတယ်။​

ဒါဟာ အတွင်း​​တမျိုး​​ အြပင်တမျိုး​​ အမူအရာ မဟုတ်ပါဘူး​​။​

ဒါဟာ တ​​ေန့​​ြပီး​​ တ​​ေန့​​ တချိန်ြပီး​​ တချိန် အသိစိတ်ဓါတ် ရှိရှိနဲ့​​ ထပ်ကာ ထပ်ကာ ​​ေမွး​​ြမူ​​ေနရတဲ့​​ သတ္တိစိတ် ြဖစ်ပါတယ်။​

ဒါဟာ ရက်စက် ြကမ်း​​ြကုတ်ြခင်း​​နဲ့​​ မတရား​​ မမျှတြခင်း​​က ဖန်တီး​​လိုက်လို့​​ ြဖစ်​​ေပါ်လာတဲ့​​ ​​ေြကာက်ရွံ့​​စိတ် က​​ေနြပီး​​ လွတ်လပ်ပိုင်ခွင့​်​ကို ကျွန်မတို့​​ ရတဲ့​​အချိန် ​​ေရာက်တဲ့​​အထိ လွတ်လပ်မှု တိုက်ပွဲကို ဆင်နွှဲရမယ့​်​ ပံုစံ ြဖစ်ပါတယ်။​

Akhmatova နဲ့​​ Ratushinskaya တို့​​ဟာ Russian လူမျိုး​​​ေတွပါ။​ Henley က အဂင်္လိပ် လူမျိုး​​ပါ။​ ဒါ​​ေပမယ့​်​ ဖိနှိပ်မှု ​​ေအာက်မှာ ရပ်တည်နိုင်ဖို့​​ တိုက်ပွဲဝင်ြခင်း​​နဲ့​​ ကိုယ့​်​ြကမ္မာရဲ့​​ အရှင်သခင် ကိုယ့​်​ဝိဉာဉ်ရဲ့​​ ဦး​​စီး​​ပဲ့​​ကိုင် ကိုယ်တိုင်ြဖစ်ဖို့​​ စိတ်ဓါတ် ြပင်း​​ထန်ြခင်း​​ ဆိုတာ ​​ေတွက​​ေတာ့​​ လူမျိုး​​အား​​လံုး​​မှာ ​​ေတွ့​​ြမင်ရတဲ့​​ အြခင်း​​အရာ ြဖစ်ပါတယ်။​